De lucht boven Nederland lijkt vanaf de grond één grote open ruimte. In werkelijkheid bevat het luchtruim een netwerk met verkeersstromen voor vliegtuigen. Net als wegen en vaarwegen moet ook het luchtruim goed worden ingericht en onderhouden.

De Rijksoverheid en de organisaties die verantwoordelijk zijn voor de luchtverkeersleiding werken samen in het programma Luchtruimherziening. Dit programma richt zich op een nieuwe indeling van het Nederlandse luchtruim en op de invoering van ‘hoger naderen’ bij burgerluchthavens, dat zich richt op geluidsverbeteringen op de grond.

Doelen van de luchtruimherziening

Sinds 2018 wordt gewerkt aan een herziening van het Nederlandse luchtruim. Het doel is om gepaste oefenruimte voor Defensie te creëren en de uitstoot en hinder rondom burgerluchthavens terug te dringen.

Nieuwe Indeling van het luchtruim (2031-2032)

De voorgenomen nieuwe Indeling van het Nederlandse luchtruim, inclusief de aansluitingen op het internationale luchtruim, zorgt voor een uitbreiding van het bestaande militaire oefengebied in het noorden van Nederland en een grensoverschrijdend oefengebied met Duitsland. Dit is essentieel om de gevechtsgereedheid van de Nederlandse luchtmacht te borgen. Als gevolg hiervan kunnen de dagelijkse oefengebieden in het oosten en zuiden van het land opgeheven worden. Daardoor is het ook mogelijk het civiele luchtruim te moderniseren. In lijn met Europese afspraken (Single European Sky)   wordt het luchtruim ontworpen op kortere vliegafstanden en daardoor minder CO₂ uitstoten door burgerluchtvaart.

Hoger Naderen van burgerluchthavens (vanaf 2032)

Luchtruimherziening maakt een duurzamere afhandeling van de burgerluchtvaart mogelijk, gericht op geluidsverbeteringen en daarmee minder hinder rondom burgerluchthavens. Deze verbeteringen worden bereikt door vliegtuigen overdag structureel continu te laten dalen via vaste naderingsroutes vanaf ca. 1.800 meter hoogte. Hierdoor neemt de geluidhinder af in gevoelige gebieden, zoals woonkernen. Het leertraject Hoger Naderen Schiphol (2027) en de vervolgprojecten worden samen met de omgeving ontwikkeld. De uiteindelijke effecten hangen mede af van de keuzes die daarbij voor de routes worden gemaakt. De invoering van de projecten na het leertraject vindt plaats na de implementatie van de nieuwe indeling van het luchtruim.

Schetsontwerp en Startnotitie

Het ontwerp voor de Nieuwe Indeling van het luchtruim is eerst uitgewerkt in een Schetsontwerp. Op 21 februari 2025 heeft het kabinet de Tweede Kamer en andere belangstellenden geïnformeerd over het Schetsontwerp van de nieuwe luchtruimindeling en de Startnotitie Hoger Naderen.

Het Schetsontwerp, de Startnotitie, de effectanalyses en de Kamerbrief vindt u bij Documenten Luchtruimherziening onder Overzicht 2025.

Adviescommissie

Er is een externe adviescommissie ingesteld die een onafhankelijk advies heeft gegeven over de plannen voor het nieuwe luchtruim en de verdere uitwerking. Deze Adviescommissie ‘Uitvoering programma Luchtruimherziening’ heeft in november 2025 een adviesrapport over de luchtruimherziening  uitgebracht.

Meer informatie hierover staat in het nieuwsbericht Commissie  overhandigt adviesrapport Luchtruimherziening aan bewindspersonen. Het adviesrapport en de Kamerbrief vindt u bij Documenten Luchtruimherziening  onder Overzicht 2025.

In het voorjaar van 2026 is de Tweede Kamer geïnformeerd over hoe de aanbevelingen van de adviescommissie worden meegenomen in het vervolgtraject. Belangrijkste conclusies:

  • De commissie vindt de nieuwe luchtruimindeling nuttig, noodzakelijk en urgent, vooral voor militaire oefenruimte en de inzetbaarheid van de luchtmacht.
  • Ook maakt de nieuwe Indeling de Hoger Naderen projecten mogelijk voor verbetering van de leefomgeving rond luchthavens. Deze projecten vindt de commissie erg belangrijk.

Verder concludeert de commissie dat de nieuwe Indeling in een zorgvuldig proces tot stand is gekomen. En doet zij aanbevelingen voor de wijze waarop de effecten van zowel de nieuwe Indeling en van de Hoger Naderen projecten in beeld worden gebracht, omdat ook de commissie deze effecten erg belangrijk vindt. 

Besluitvorming

Besluitvorming over de nieuwe luchtruimindeling is voorzien eind 2026, op basis van het Voorlopig Ontwerp en de bijbehorende effectanalyses.

Daarna volgen verdere uitwerking, toetsing en implementatie van de nieuwe indeling. De invoering wordt op dit moment verwacht in de periode 2031–2032.

Samenwerking

Vijf organisaties werken samen in het programma Luchtruimherziening:

  • Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
  • Ministerie van Defensie
  • Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL)
  • Koninklijke Luchtmacht
  • Eurocontrol / Maastricht Upper Area Control Centre (MUAC)